ايسپيه مزگت" آتشکده قديمي و بزرگ در گيلان

بناي ايسپيه مزگت باقيمانده يک آتشکده قديمي و بزرگ در دهکده ديناچال شهرستان رضوانشهر است که تمامي نشانه هاي معماري و کاربردي آن عملکرد مذهبي اين بنا را تائيد مي کند.

به گزارش مهر در رشت، اين بنا در دوران پس از اسلام احتمالا بعد ازقرن سوم هجري به مسجد تبديل شد و ظاهرا تا مدتهاي مديدي مورد استفاده قرار گرفته است.

ايسپيه مزگت که در دهکده کيش خاله در شمال آبادي ديناچال از آباديهاي شمال پره سر در فاصله حدود 22کيلومتري جنوب شهر تالش واقع شده است از دو کلمه " ايسپي " در زبان تالشي به معناي سفيد و " مزگت " در زبان اوستا به معناي مسجد تشکيل شده است.

بناي مذکور که در کرانه شمالي ديناچال رود و در يک و نيم کيلومتري شرق جاده تالش – انزلي واقع شده را مي توان يکي از شگفت انگيزترين بناهاي تاريخي گيلان دانست.

در دراز مدت عوامل مختلف انساني و طبيعي موجب تخريب بناي " ايسپيه مزگت " شده اند، درختان جنگلي بزرگ بر بام آن رسته و ريشه هاي خود را ميان ديوارها فرو برده و آنها را شکافته اند، رود خانه سيلابي ديناچال نيز قسمت جنوبي آن را کنده و برده است.

بارندگي و رطوبت نيز گچکاري، سفيد کاري و گچ بريهاي آن را فرسوده کرده و تا حدود زيادي از ميان برده است، مصالح اصلي بناي اين اثر تاريخي آجرهايي به ابعاد 6×23×23 سانتيمتر است و قطر ديوار آن 175 سانتيمتر است.

بر ديوار بناي تاريخي ايسپيه مزگت کتيبه کوفي حک شده است

گوشه اي از اين بنا که يک ضلع آن 75.16 متر است فعلا برپاست که ديوار يکي از دهليزهاي بناست، بر ديوار همين دهليز است که پنج شش متر کتيبه کوفي ساده باقيمانده و کلمات "لم يخش الا الله فعسي اولعک ان يکونو امن المهتدين" روشن خوانده مي شود.

اين کتيبه که ابتداي آن در همين دهليز بوده روزي چهار دهليز اطراف را تزئين مي داده است، از اره دهليزها نيز گچ بري عجيبي به ارتفاع يک متر داشته که فعلا دو متر از اين اره بر ديوار شمالي مشخص است، شايد بتوان از آنچه باقي مانده حدس زد که اين بنا شامل يک رواق در وسط و چهار دهليز در چهار طرف بوده است.

درب ورودي تقريبا شمالي است و وارد دهليز شمالي مي شود و عرض آن بالغ بر6.1 متر و ارتفاع طاق دهليزها از کف کنوني 7.5 متر است.

يک طرف دهليزها ديوار خارجي بنا شده و طرف ديگر آنها پايه هاي هشت ضلعي است که محيط آن 5.5 متر است، پايه ها که در چهار کنج هستند زائده هايي دارند، فاصله ميان دو پايه اي که يکي از آنها زائده دارد 3.2 متر و فاصله ميان دو پايه اصلي 8.2 متر است.

بالاي هر دو پايه، طاقي با هلال شکسته زده شده است و سقف دهليزها بر ديوارهاي خارجي و اين پايه ها استوار است،عرض هر يک از دهليزها به 4.3 متر مي رسد.

سقف سراسر بنا سفال پوش بوده است اما بر خلاف بامهاي سفال پوش امروزي گيلان سفال آن با ملاط بر روي طاقها چسبانده شده است و اندازه آنها به 36×50 سانتيمتر مي رسد.

علت وجودي چنين بناي در اين نقطه دور افتاده هر انساني را به حيرت وا مي دارد

آنچه بيش از هر چيز بيننده را به حيرت مي اندازد علت وجودي چنين بناي در اين نقطه دور افتاده است آن هم بناي با آن قدمت تاريخي که کتيبه کوفي بر آن گواهي مي دهد.

در اينکه اسپيه مزگت يک مرکز عبادي بزرگ بوده ترديدي نيست و اين امر از وجود احتمال وجود يک مرکز شهري يا سايت باستاني مدفون شده در حوالي اين بنا خبر مي دهد.

شکل اسپيه مزگت که از چهار دهليز و يک رواق چهار گوش تشکيل شده و امروزه قسمتي از آن از بين رفته است به آتشکده هاي زرتشتي پيش از اسلام شباهت دارد و احتمالا بعد از اسلام بدون تخريب بناي آن نحوه اداره آن تغيير کرده و به محل عبادت مسلمانان تبديل شده است.

از طرف ديگر نام فارسي مزگت به جاي مسجد با ترکيب اسپيه به معناي سفيد از نظر واژه شناسي نيز مي تواند کمکي به يافتن بناي اصلي اوليه اين اثر تاريخي نموده و تا حدودي علت وجودي آن را روشن سازد.

در کنار بناي ايسپيه مزگت در کرانه جنوبي ديناچال رود، زمين وسيعي وجود دارد که روز سيزدهم فروردين هر سال محلي براي اجتماع و تفرج تعداد زيادي از افراد محلي و مسافران نوروزي است که براي بدرکردن سيزده نوروزاز اول صبح آن روز تا غروب در اين محل گرد هم مي آيند.

در اين اجتماع، مسافران و گردشگران مي توانند انواع وسايل خوراکي، صنايع دستي و ... را از فروشندگان سيار اين محل تهيه کنند، همچنين چند نوع بازي توسط افراد بومي هيجان آنرا افزايش مي دهد.

بناي تاريخي ايسپيه مزگت باقيمانده يک آتشکده بزرگ در تالش است

بدون ترديد ايسپيه مزگت باقيمانده يک آتشکده بزرگ در تالش است که در دوران بعد از اسلام به مسجد تبديل شده است، رواق چهار گوش داخلي آن محل نگهداري آتش مقدس بوده و مردم براي عبادت در دهليزهاي کناري آن مي ايستادند.

بناي اسپيه مزگت بدون هيچ تغييري به مسجد تبديل شده و اين در حاليست که در داخل آن محرابي وجود ندارد، اين عدم تغيير و يا تخريب خود نشاني از حرمت و قداستي است که اين مکان براي مراسم ديني در قبل و بعد از اسلام داشته است.

شايد نمونه اي اين چنين که هم ويژگيهاي معماري قبل و هم بعد از اسلام در يک بنا بر جاي مانده باشد که در جاي ديگر موجود نباشد.

همين ويژگي اهميت توجه به بازسازي آنرا بدون تغيير در استخوان بندي اوليه را دو چندان مي کند.

منبع: http://noorportal.net/